Selectie is geen bewuste keuze
Voorbeeldles · Biologie · 35 min · 8 dia's
Een eenvoudig model van antibioticaresistentie uitleggen zonder doelgerichtheid te veronderstellen.
De dia's van deze les
1. Lesdoel en succescriteria: Selectie is geen bewuste keuze
Een eenvoudig model van antibioticaresistentie uitleggen zonder doelgerichtheid te veronderstellen.
- Ik kan een eenvoudig model van antibioticaresistentie uitleggen zonder doelgerichtheid te veronderstellen.
- Ik kan mijn antwoord met gegevens en een navolgbare redenering onderbouwen.
- Ik kan een fout of aanname herkennen en mijn uitleg herzien.
Voor de docent: Zelfgeschreven Nederlandstalig oefenmateriaal. Richtniveau en 35 minuten zijn didactische inschattingen, geen gevalideerde leerresultaten of curriculumcertificering. Bekijk inhoud en antwoordmodel voor je klas. De casussen en oefenmetingen zijn fictief of expliciete modellen.
2. Uitleg: Onderzoekkaart
Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
Voor de docent: Lees samen de casus. Laat leerlingen scheiden wat gegeven is en wat zij zelf aannemen. De onderzoekkaart wordt ook bij de opdrachten herhaald zodat leerlingen de gegevens kunnen teruglezen.
3. Meerkeuzevraag: Kies en controleer
Welke bacteriën blijven direct na de behandeling in dit model over? Gegevens bij deze opdracht Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
- 90 gevoelige
- 100 gevoelige
- Geen enkele
- 10 resistente
Voor de docent: De gegeven regel verwijdert de 90 gevoelige bacteriën. De 10 resistente waren al aanwezig en blijven over; hun relatieve aandeel wordt 100%. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
4. Open vraag: Waarom past jouw keuze?
Onderbouw je keuze met minstens één gegeven. Leg ook uit waarom één andere keuze niet past. Gegevens bij deze opdracht Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
Voor de docent: De gegeven regel verwijdert de 90 gevoelige bacteriën. De 10 resistente waren al aanwezig en blijven over; hun relatieve aandeel wordt 100%. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
5. Open vraag: Pas toe en onderbouw
Leg uit waarom het aandeel resistentie stijgt zonder dat bacteriën bewust besluiten zich aan te passen. Gegevens bij deze opdracht Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
Voor de docent: De behandeling selecteert tussen al verschillende varianten: gevoelige verdwijnen, resistente blijven. Bewuste keuze is niet nodig. Het model onderzoekt niet hoe de oorspronkelijke variatie ontstond. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
6. Spot de denkfout: Onderzoek een fictieve AI-redenering
Een fictieve AI zegt: “Antibiotica werken daarom ook rechtstreeks tegen elk virus.” Wat is onjuist? Gegevens bij deze opdracht Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
- Virussen en bacteriën reageren altijd hetzelfde
- Virussen en bacteriën zijn niet hetzelfde; antibiotica richten zich op bacteriën
- Elke infectie is een bacteriële infectie
- Een bacteriemodel voorspelt rechtstreeks iedere virusinfectie
Voor de docent: De denkfout: Antibiotica behandelen geen virusinfectie zelf. Trek de uitkomst van een bacteriemodel niet door naar een ander type ziekteverwekker. Antibiotica behandelen geen virusinfectie zelf. Trek de uitkomst van een bacteriemodel niet door naar een ander type ziekteverwekker. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
7. Open vraag: Denk verder: verander de situatie
Welke twee uitspraken moet een goede uitleg scheiden: ontstaan van variatie en selectie van varianten? Gegevens bij deze opdracht Fictief selectiemodel: vóór behandeling zijn er 90 gevoelige en 10 resistente bacteriën. De behandeling doodt in dit model alle gevoelige bacteriën en geen resistente. De overlevende bacteriën kunnen zich daarna delen. Dit oefenmodel beschrijft selectie; het is geen behandelvoorschrift en geen voorspelling voor elke infectie.
Voor de docent: Variatie kan onder andere ontstaan door genetische veranderingen of overdracht. Selectie verandert welke bestaande varianten overleven en zich voortplanten. De fictieve telling beschrijft alleen het tweede proces. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
8. Open vraag: Terugblik: wat heb je herzien?
Schrijf één inzicht op en onderbouw het met een voorbeeld uit de les. Welke aanname of fout kun je nu beter herkennen? Welke vraag heb je nog?
Voor de docent: Zoek naar een vakspecifiek inzicht, een passend voorbeeld en een benoemde volgende vraag. Gebruik dit als exit ticket; zelfvertrouwen is geen vervanging voor inhoudelijk bewijs. Verder verdiepen voor de docent: https://www.naturalis.nl/
Gebruik deze les gratis in denkprikkel — leerlingen doen mee met een lescode, zonder account.