Meer groei: bewijs voor de meststof?
Voorbeeldles · Biologie · 45 min · 8 dia's
Confounding in een proef herkennen en een beter ontwerp voor een causale onderzoeksvraag voorstellen.
De dia's van deze les
1. Lesdoel en succescriteria: Meer groei: bewijs voor de meststof?
Confounding in een proef herkennen en een beter ontwerp voor een causale onderzoeksvraag voorstellen.
- Ik kan confounding in een proef herkennen en een beter ontwerp voor een causale onderzoeksvraag voorstellen.
- Ik kan mijn antwoord met gegevens en een navolgbare redenering onderbouwen.
- Ik kan een fout of aanname herkennen en mijn uitleg herzien.
Voor de docent: Zelfgeschreven Nederlandstalig oefenmateriaal. Richtniveau en 45 minuten zijn didactische inschattingen, geen gevalideerde leerresultaten of curriculumcertificering. Bekijk inhoud en antwoordmodel voor je klas. De casussen en oefenmetingen zijn fictief of expliciete modellen. Maak een eigen lesvariant: Ontwerp met collega’s een veilige proef voor jouw vak. Voeg een plausibele causale overclaim toe als fictieve AI-uitwerking en laat een andere docent het antwoordmodel en de veiligheidskeuzes beoordelen.
2. Uitleg: Onderzoekkaart
Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
Voor de docent: Lees samen de casus. Laat leerlingen scheiden wat gegeven is en wat zij zelf aannemen. De onderzoekkaart wordt ook bij de opdrachten herhaald zodat leerlingen de gegevens kunnen teruglezen.
3. Meerkeuzevraag: Kies en controleer
Welke factoren verschillen volgens de bron tussen A en B? Gegevens bij deze opdracht Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
- Alleen meststof
- Alleen water
- Meststof én lichtduur
- Alleen temperatuur
Voor de docent: Zowel meststof als lichtduur verschilt. Daardoor wordt hun afzonderlijke invloed niet geïsoleerd. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
4. Open vraag: Waarom past jouw keuze?
Onderbouw je keuze met minstens één gegeven. Leg ook uit waarom één andere keuze niet past. Gegevens bij deze opdracht Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
Voor de docent: Zowel meststof als lichtduur verschilt. Daardoor wordt hun afzonderlijke invloed niet geïsoleerd. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
5. Open vraag: Pas toe en onderbouw
Ontwerp een betere proef voor de vraag wat extra meststof met de groei doet. Beschrijf verdeling, constanten en metingen. Gegevens bij deze opdracht Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
Voor de docent: Verdeel vergelijkbare planten willekeurig over groepen. Houd lichtduur, water, temperatuur en meetperiode gelijk. Meet beginhoogtes en individuele groei; herhaal waar mogelijk en rapporteer spreiding. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
6. Spot de denkfout: Onderzoek een fictieve AI-redenering
Een fictieve AI concludeert: “De meststof veroorzaakt 50% meer groei.” Welke beperking is doorslaggevend? Gegevens bij deze opdracht Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
- Het gemeten verschil is 50 cm
- De meetperiode is voor de groepen verschillend
- Het groeiverschil kan met deze opzet niet uitsluitend aan meststof worden toegeschreven
- Twaalf planten in een groep bewijzen iedere oorzaak
Voor de docent: De denkfout: 12 versus 8 cm is 50% meer gemiddelde groei, maar lichtduur verandert ook. De berekening van het verschil bewijst geen meststofeffect. 12 versus 8 cm is 50% meer gemiddelde groei, maar lichtduur verandert ook. De berekening van het verschil bewijst geen meststofeffect. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
7. Open vraag: Denk verder: verander de situatie
Je wilt juist de combinatie van licht en meststof onderzoeken. Welke vier groepen zijn dan nuttig? Gegevens bij deze opdracht Fictieve proef met 24 planten van dezelfde soort. Groep A: 12 planten, geen extra meststof, 4 uur licht per dag, gemiddelde groei 8 cm in 21 dagen. Groep B: 12 planten, wel extra meststof, 8 uur licht per dag, gemiddelde groei 12 cm in 21 dagen. Water en temperatuur zijn gelijk. Er is geen willekeurige toewijzing vastgelegd; beginhoogtes en individuele groeimetingen zijn niet gegeven. Groei is de toename in hoogte tijdens de meetperiode.
Voor de docent: Een 2×2-opzet: zonder/met meststof elk bij 4 en 8 uur licht. Houd overige omstandigheden gelijk. Zo kunnen afzonderlijke effecten en een mogelijke interactie worden onderzocht. Beoordeel formatief: klopt de inhoud binnen de gegeven casus, worden relevante gegevens gebruikt en is de redenering navolgbaar? Geef feedback op één volgende denkstap. Beloon geen snelheid. Bij meerdere verdedigbare antwoorden telt de onderbouwing; beoordeel geen persoonlijke mening. Vragen om door te vragen: welk gegeven steunt je antwoord? Wat zou je conclusie veranderen?
8. Open vraag: Terugblik: wat heb je herzien?
Schrijf één inzicht op en onderbouw het met een voorbeeld uit de les. Welke aanname of fout kun je nu beter herkennen? Welke vraag heb je nog?
Voor de docent: Zoek naar een vakspecifiek inzicht, een passend voorbeeld en een benoemde volgende vraag. Gebruik dit als exit ticket; zelfvertrouwen is geen vervanging voor inhoudelijk bewijs. Verder verdiepen voor de docent: https://www.naturalis.nl/
Gebruik deze les gratis in denkprikkel — leerlingen doen mee met een lescode, zonder account.