Een gemiddeld rooster is nog geen eerlijk rooster
Voorbeeldles · Beroepsrekenen en samenwerken · 15–25 min · 6 dia's
Een uitgewerkte, fictieve casus voor Mbo 3–4: Fictief planningsverslag: vijf medewerkers hebben deze maand respectievelijk 6, 6, 6, 6 en 1 avonddiensten gewerkt. Het gemiddelde is 5. Hun contracturen, beschikbaarheid en gemaak…
De dia's van deze les
1. Lesdoel en succescriteria: Een conclusie heeft bewijs nodig
We gebruiken een zelfgeschreven, fictieve casus. Onderzoek wat de bron wel en niet laat zien. Leg steeds uit waarom je iets denkt.
- Ik kan een uitspraak aan de bron toetsen
- Ik kan een redenering met bewijs verbeteren
Voor de docent: Voorbeeldles van Denkprikkel, circa 15 minuten. De organisatie is fictief. Lees vooraf de opdrachten en het antwoordmodel; pas woorden en ondersteuning aan jouw klas aan. De les is nog niet onafhankelijk door een vakdocent beoordeeld.
2. Uitleg: Bekijk de bron
Fictief planningsverslag: vijf medewerkers hebben deze maand respectievelijk 6, 6, 6, 6 en 1 avonddiensten gewerkt. Het gemiddelde is 5. Hun contracturen, beschikbaarheid en gemaakte afspraken staan niet in het verslag.
Voor de docent: Laat leerlingen eerst zelf lezen, dan in tweetallen overleggen. Ondersteuning: laat gegevens markeren of teken de situatie. Maak onderscheid tussen een waarneming, een mening en een conclusie.
3. Meerkeuzevraag: Welke redenering past?
Welke conclusie kun je onderbouwen?
- Iedere medewerker werkte precies vijf avonden
- Het gemiddelde is vijf, maar de individuele aantallen verschillen
- De medewerker met één avonddienst doet zeker minder werk
Voor de docent: Laat eerst individueel kiezen en vraag daarna om een onderbouwing uit de bron. Antwoordmodel: Een gemiddelde beschrijft de groep, niet ieder afzonderlijk groepslid. De som is 25 en 25/5 = 5, maar de verdeling is 6, 6, 6, 6, 1. Alleen deze aantallen bewijzen ook niet dat het rooster eerlijk of oneerlijk is.
4. Spot de denkfout: Spot de AI-fout
Een verzonnen AI zegt: ‘Gemiddeld vijf avonddiensten betekent dat iedereen vijf avonddiensten heeft gewerkt.’ Welke stap is niet onderbouwd? Gebruik de bron om de redenering te verbeteren.
Voor de docent: De denkfout: Een gemiddelde beschrijft de groep, niet ieder afzonderlijk groepslid. De som is 25 en 25/5 = 5, maar de verdeling is 6, 6, 6, 6, 1. Alleen deze aantallen bewijzen ook niet dat het rooster eerlijk of oneerlijk is. Laat leerlingen het precieze probleem aanwijzen. Bespreek daarna expliciet de verbetering: de fout is opzettelijk in deze oefening opgenomen.
5. Open vraag: Onderzoek een stap verder
Je bespreekt het rooster met je team. Welke gegevens vraag je voordat je een andere verdeling voorstelt? Onderbouw een mogelijke afspraak zonder over personen te oordelen.
Voor de docent: Vraag naar contracturen, beschikbaarheid, voorkeuren en eerdere afspraken. Een ongelijke verdeling kan een goede reden hebben. Onderscheid aantallen, belasting en ervaren eerlijkheid. Beoordeel een voorstel op transparantie en onderbouwing, niet op één verplicht moreel standpunt.
6. Open vraag: Jouw beter onderbouwde conclusie
Schrijf twee zinnen: ‘Uit de bron blijkt …’ en ‘We weten nog niet …’. Leg uit welke extra informatie jouw conclusie zou kunnen veranderen.
Voor de docent: Laat leerlingen hun eerste antwoord bijstellen. Geef feedback op bewijs en redenering, niet op snelheid. Vraag naar contracturen, beschikbaarheid, voorkeuren en eerdere afspraken. Een ongelijke verdeling kan een goede reden hebben. Onderscheid aantallen, belasting en ervaren eerlijkheid. Beoordeel een voorstel op transparantie en onderbouwing, niet op één verplicht moreel standpunt.
Gebruik deze les gratis in denkprikkel — leerlingen doen mee met een lescode, zonder account.