Een AI-controle met veel valse alarmen
Voorbeeldles · Wiskunde en AI-geletterdheid · 15–25 min · 6 dia's
Een uitgewerkte, fictieve casus voor Bovenbouw havo/vwo: Fictieve kwaliteitscontrole van 1.000 producten: 10 zijn werkelijk defect en 990 zijn goed. Een AI markeert 9 van de 10 defecte producten en mist er 1. Daarnaast markeert de AI ten…
De dia's van deze les
1. Lesdoel en succescriteria: Een conclusie heeft bewijs nodig
We gebruiken een zelfgeschreven, fictieve casus. Onderzoek wat de bron wel en niet laat zien. Leg steeds uit waarom je iets denkt.
- Ik kan een uitspraak aan de bron toetsen
- Ik kan een redenering met bewijs verbeteren
Voor de docent: Voorbeeldles van Denkprikkel, circa 15 minuten. De organisatie is fictief. Lees vooraf de opdrachten en het antwoordmodel; pas woorden en ondersteuning aan jouw klas aan. De les is nog niet onafhankelijk door een vakdocent beoordeeld.
2. Uitleg: Bekijk de bron
Fictieve kwaliteitscontrole van 1.000 producten: 10 zijn werkelijk defect en 990 zijn goed. Een AI markeert 9 van de 10 defecte producten en mist er 1. Daarnaast markeert de AI ten onrechte 99 van de 990 goede producten als defect.
Voor de docent: Laat leerlingen eerst zelf lezen, dan in tweetallen overleggen. Ondersteuning: laat gegevens markeren of teken de situatie. Maak onderscheid tussen een waarneming, een mening en een conclusie.
3. Meerkeuzevraag: Welke redenering past?
Welk deel van de gemarkeerde producten is werkelijk defect?
- 90%, want 9 van de 10 defecte producten worden gevonden
- Ongeveer 8,3%, want 9 van de 108 gemarkeerde producten zijn defect
- 99%, want er zijn 990 goede producten
Voor de docent: Laat eerst individueel kiezen en vraag daarna om een onderbouwing uit de bron. Antwoordmodel: De AI markeert 9 echte defecten plus 99 goede producten: samen 108. Daarvan zijn 9 werkelijk defect, dus 9/108 ≈ 8,3%. De kans op een markering bij een defect product is iets anders dan de kans op een defect bij een markering. De uitgangsfrequentie is van belang.
4. Spot de denkfout: Spot de AI-fout
Een verzonnen AI zegt: ‘De AI vindt 90% van de defecte producten, dus een gemarkeerd product is met 90% kans defect.’ Welke stap is niet onderbouwd? Gebruik de bron om de redenering te verbeteren.
Voor de docent: De denkfout: De AI markeert 9 echte defecten plus 99 goede producten: samen 108. Daarvan zijn 9 werkelijk defect, dus 9/108 ≈ 8,3%. De kans op een markering bij een defect product is iets anders dan de kans op een defect bij een markering. De uitgangsfrequentie is van belang. Laat leerlingen het precieze probleem aanwijzen. Bespreek daarna expliciet de verbetering: de fout is opzettelijk in deze oefening opgenomen.
5. Open vraag: Onderzoek een stap verder
Maak een kruistabel met werkelijkheid en AI-markering. Hoe zou een groter aandeel defecte producten de betekenis van een markering kunnen veranderen? Onderbouw wanneer een menselijke nacontrole nodig is.
Voor de docent: De vier cellen zijn: defect/gemarkeerd 9, defect/niet gemarkeerd 1, goed/gemarkeerd 99, goed/niet gemarkeerd 891. Laat de conditionele kansen vanuit verschillende noemers berekenen. Bij gelijkblijvende gevoeligheid en vals-positieve fractie stijgt de precisie als defecten vaker voorkomen. Bespreek ook de gevolgen van gemiste fouten en valse alarmen.
6. Open vraag: Jouw beter onderbouwde conclusie
Schrijf twee zinnen: ‘Uit de bron blijkt …’ en ‘We weten nog niet …’. Leg uit welke extra informatie jouw conclusie zou kunnen veranderen.
Voor de docent: Laat leerlingen hun eerste antwoord bijstellen. Geef feedback op bewijs en redenering, niet op snelheid. De vier cellen zijn: defect/gemarkeerd 9, defect/niet gemarkeerd 1, goed/gemarkeerd 99, goed/niet gemarkeerd 891. Laat de conditionele kansen vanuit verschillende noemers berekenen. Bij gelijkblijvende gevoeligheid en vals-positieve fractie stijgt de precisie als defecten vaker voorkomen. Bespreek ook de gevolgen van gemiste fouten en valse alarmen.
Gebruik deze les gratis in denkprikkel — leerlingen doen mee met een lescode, zonder account.